:: wikimiki.org ::

Ludwik XIII

Ludwik XIII

Ludwik XIII (27 września 1601 - 14 maja 1643) król Francji od 1610 r., syn Henryka IV, z dynastii Burbonów. W chwili śmierci ojca miał tylko 9 lat, więc do czasu pełnoletności realne rządy regencyjne sprawowała jego matka Maria Medycejska. Gdy miasto w 1627 r. zawarło sojusz z Anglią przeciwko Ludwikowi XIII, zarządził jego oblężenie. Po 15-miesięcznej blokadzie na lądzie i morzu (wojsko królewskie zbudowało groblę w zatoce portowej), miasto skapitulowało, po czym ukarane zostało utratą wszelkich przywilejów, wynikających z edyktu nantejskiego. W polityce zagranicznej Ludwik XIII i kardynał Richelieu rywalizowali z Habsburgami o dominację w Europie. Nie zawahali się w tym celu przed włączeniem się do domowej wojny religijnej, toczonej w latach 1618-1648 w Rzeszy Niemieckiej (wojna trzydziestoletnia), przy czym katolicka Francja wsparła w tej wojnie protestantów, wypowiadając w 1635 r. wojnę Belgii, rządzonej przez katolickich Habsburgów hiszpańskich. W swej ekspansji kolonialnej Francja opanowała w 1638 r. Senegal na zachodnim wybrzeżu Afryki. Król Ludwik XIII zmarł w 1643 r. w wieku 42 lat. Koronę po nim przejął jego syn Ludwik XIV (1643-1715) Wywód przodków: Zobacz też:
- Burbonowie, Władcy Francji Kategoria:Władcy Francji Kategoria:Władcy Aragonii Kategoria:Burbonowie ko:루이 13세 ja:ルイ13世 (フランス王) simple:Louis XIII of France

27 września

- imieniny: Amadeusz, Damian, Kosma, Mirabella, Przedbor, Urban, Wawrzyniec i Wincenty.
- Belgia - Święto Społeczności Francuskiej (święto Walonii)
- Dzień Polskiego Państwa Podziemnego
- Światowy Dzień Turystyki

- 1271 - Wacław II, król Czech i Polski (zm. 1305)
- 1533 - Stefan Batory, król Polski (zm. 1586)
- 1601 - Ludwik XIII, król Francji (zm. 1643)
- 1719 - Abraham Gotthelf Kästner, niemiecki matematyk (zm. 1800)
- 1871 - Grazia Deledda, włoska powieściopisarka i nowelistka (zm. 1936)
- 1885 - Stanisław Pigoń, polski historyk literatury (zm. 1968)
- 1894 - Lothar von Richthofen, niemiecki lotnik (zm. 1922)
- 1905 - Ernst Baier, niemiecki łyżwiarz figurowy (zm. 2001)
- 1984 - Avril Lavigne, kanadyjska piosenkarka
- 1976 - Francesco Totti, włoski piłkarz

- 1104 - Piotr I, król Aragonii i Nawarry (ur. 1069)
- 1590 - Urban VII, papież (ur. 1521)
- 1612 - Piotr Skarga, polski teolog i kaznodzieja, kanonik jezuicki (ur. 1536)
- 1700 - Innocenty XII, papież (ur. 1615)
- 1735 - Peter Artedi, szwedzki przyrodnik (ur. 1705)
- 1783 - Étienne Bézout, francuski matematyk (ur. 1730)
- 1917 - Edgar Degas, francuski malarz i rzeźbiarz (ur. 1834)
- 1941 - Norbert Barlicki, działacz i przywódca socjalistyczny (PPS) (ur. 1880)
- 1969 - Julian Horodecki, polski działacz państwowy (ur. 1907)
- 1970 - Bourvil, właśc. André Rainbourg, francuski aktor (ur. 1917)
- 1981 - Bronisław Malinowski, polski lekkoatleta (ur. 1951)
- 1986 - Cliff Burton, amerykański muzyk, basista zespołu rockowego Metallica (ur. 1962)
- 1991 - Stefan Kisielewski, polski pisarz, felietonista i kompozytor (ur. 1911)
- 1991 - Eryk Lipiński, polski rysownik, karykaturzysta i satyryk (ur. 1908)
- 2003 - Donald O'Connor, amerykański aktor (ur. 1925)

- 1331 - Władysław I Łokietek stoczył z zakonem krzyżackim bitwę pod Płowcami.
- 1422 - W Melnie Polska i Litwa podpisały pokój z zakonem krzyżackim.
- 1605 - Stoczono bitwę pod Kircholmem.
- 1660 - Rozpoczęła się bitwa pod Cudnowem.
- 1939 - Morańce; ostatnia szarża kampanii wrześniowej
- 1939 - W Warszawie gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski powołał Służbę Zwycięstwu Polski.
- 1981 - Bronisław Malinowski mistrz olimpijski na 3000 m z przeszkodami w Moskwie (1980) zginął w wypadku samochodowych w Grudziądzu
- 1988 - Mieczysław F. Rakowski został premierem Polski.
- 2004 - Premier Polski Marek Belka i kanclerz Niemiec Gerhard Schroeder ugodnili, że nie będzie żadnych roszczeń reparacyjnych pomiędzy dwoma krajami.

- 1540 - Papież Paweł III zatwierdził reguły zakonu jezuitów.
- 1821 - Meksyk uzyskał niepodległość od Hiszpanii.
- 1825 - W Anglii uruchomiono pierwszą linię kolejową.
- 1922 - Grecki król Konstantyn I abdykował po porażce Grecji w wojnie z Turcją.
- 1940 - Niemcy, Włochy i Japonia podpisały pakt trzech.
- 1941 - Reinhard Heydrich został mianowany Protektorem Czech i Moraw.
- 1983 - Richard Stallman ogłosił w Usenecie rozpoczęcie projektu GNU.
- 2002 - Timor Wschodni członkiem ONZ.
- 2004 - Turcja zmieniła swój kodeks karny, dzięki czemu możliwe będzie rozpoczęcie negocjacji z Unią Europejską.
- 2004 - Z wystawy w Luwrze w Paryżu skradziono dwa diamenty warte 11,5 mln euro. wrzesień 27 ko:9월 27일 ja:9月27日 simple:September 27 th:27 กันยายน

1601

- 1601 ko:1601년

14 maja

- imieniny: Bonifacy, Bończa, Dobiesław, Dobiesława, Jeremi, Jeremiasz, Maciej, Wiktor i Wiktoriusz.
- Dzień Farmaceuty
- Liberia - Dzień Jedności
- Samoa - Dzień Matek Samoa

- 1318 - Karol IV Luksemburski, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz od 1355 (zm. 1378)
- 1686 - Gabriel Daniel Fahrenheit, fizyk (zm. 1736)
- 1771 - Robert Owen, walijski działacz socjalistyczny, pionier ruchu spółdzielczego (zm. 1858)
- 1832 - Rudolf Lipschitz, niemiecki matematyk (zm. 1903)
- 1852 - Jan Żarnowski, polski działacz państwowy, prezes Najwyższej Izby Kontroli (zm. 1926)
- 1867 - Adam Stefan Sapieha, książę, kardynał, biskup i arcybiskup krakowski (zm. 1951)
- 1897 - Sidney Bechet, amerykański saksofonista, klarnecista i kompozytor jazzowy (zm. 1959)
- 1905 - Jean Daniélou, francuski teolog, kardynał, jezuita, pionier odnowy teologii katolickiej (zm. 1974)
- 1905 - Ary Sternfeld, polski inżynier-mechanik i astronom (zm. 1980)
- 1907 - Vicente Enrique y Tarancon, hiszpański duchowny katolicki, kardynał (zm. 1994)
- 1910 - Opilio Rossi, włoski duchowny katolicki, kardynał (zm. 2004)
- 1921 - Stanisław Jasiukiewicz, polski aktor (zm. 1973)
- 1922 - Franjo Tuđman, chorwacki generał i polityk (zm. 1999)
- 1928 - Władysław Hasior, polski rzeźbiarz (zm. 1999)
- 1936 - Bobby Darin, amerykański piosenkarz popowy (zm. 1973)
- 1938 - Elżbieta Czyżewska, polska aktorka
- 1943 - Jack Bruce, brytyjski kompozytor, wokalista i basista zespołu The Cream
- 1943 - Ólafur Ragnar Grímsson, prezydent Islandii
- 1944 - George Lucas, amerykański reżyser i scenarzysta
- 1953 - Norodom Sihamoni, król Kambodży od 2004
- 1955 - Jarosław Pietras, polski polityk i dyplomata
- 1958 - Andrzej Grubba, polski tenisista stołowy

- 1313 - Bolko I Opolski, książę opolski, niemodliński i strzelecki (ur. 1254/1258)
- 1610 - Henryk IV, król Francji (ur. 1553)
- 1643 - Ludwik XIII, król Francji (ur. 1601)
- 1761 - Thomas Simpson, angielski matematyk (ur. 1710)
- 1888 - Jan Ignacy Korytkowski, polski historyk, archiwista, bibliotekarz, biskup-nominat pomocniczy gnieźnieński (ur. 1824)
- 1893 - Ernst Eduard Kummer, niemiecki matematyk (ur. 1810)
- 1912 - August Strindberg, szwedzki dramaturg i powieściopisarz (ur. 1849)
- 1923 - Charles de Freycinet, francuski polityk, czterokrotny premier Francji (ur. 1828)
- 1930 - Władysław Orkan, polski pisarz (ur. 1875)
- 1940 - Emma Goldman, anarchistka pochodzenia żydowskiego (ur. 1869)
- 1943 - Henri La Fontaine, belgijski prawnik, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (ur. 1854)
- 1944 - Tadeusz Zieliński, polski filolog klasyczny (ur. 1859)
- 1954 - Heinz Guderian, niemiecki generał (ur. 1888)
- 1973 - Bohdan Arct, polski pilot i pisarz (ur. 1913)
- 1988 - Willem Drees, holenderski polityk (ur. 1886)
- 1988 - Nikołaj Makarow, radziecki konstruktor broni strzeleckiej (ur. 1914)
- 1998 - Frank Sinatra, amerykański piosenkarz (ur. 1915)
- 2004 - Jesus Gil, hiszpański działacz sportowy (ur. 1933)

- 1792 - W Targowicy nad Siwuchą ogłoszono zawiązanie przez polskich magnatów konfederacji przeciwko reformom Sejmu Wielkiego.
- 1934 - Utworzono Obóz Narodowo-Radykalny.
- 1955 - Podpisano Układ Warszawski.
- 1983 - Milicjanci zamordowali Grzegorza Przemyka.

- 1900 - Rozpoczęły się II Letnie Igrzyska Olimpijskie w Paryżu.
- 1940 - II wojna światowa: skapitulowała Holandia.
- 1948 - Proklamowano państwo Izrael. Wybuchła pierwsza wojna izraelsko-arabska.
- 1970 - Frakcja Czerwonej Armii uwolniła Andreasa Baadera.
- 1973 - Wystrzelono na orbitę pierwszą amerykańską stację kosmiczną Skylab.
- 1983 - Na Sycylii wybuchł wulkan Etna. maj 14 ko:5월 14일 ja:5月14日 simple:May 14 th:14 พฤษภาคม

Francja

Francja, Republika Francuska (France, République Française) – państwo położone w Europie Zachodniej, członek założyciel Unii Europejskiej. Graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem i Belgią.

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji
- Prezydenci Francji

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Francji Francja, jej część metropolitalna dzieli się na 22 regiony i 96 departamentów. Ponadto wyróżnia się departamenty i terytoria zamorskie oraz zamorskie zbiorowości terytorialne. Poniżej przedstawione są jednostki najwyższego szczebla podziału administracyjnego. Więcej informacji na temat jednostek podziału administracyjnego wraz z danymi statystycznymi znajduje się w artykule: Regiony administracyjne i departamenty Francji.

Regiony administracyjne

- Alzacja
- Akwitania
- Burgundia
- Bretania
- Centralny
- Dolna Normandia
- Franche-Comté
- Górna Normandia
- Île-de-France
- Korsyka
- Kraj Loary
- Langwedocja-Roussillon
- Limousin
- Lotaryngia
- Midi-Pyrénées
- Nord-Pas-de-Calais
- Owernia
- Pikardia
- Poitou-Charentes
- Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe
- Rodan-Alpy
- Szampania-Ardeny Obecny podział na departamenty jest kontynuacją podziału administracyjnego sprzed rewolucji francuskiej - do 1790 obecne departamenty nazywane były prowincjami. Po II wojnie światowej okazało się, że jednostki te są zbyt słabe. Dlatego w latach 70. XX wieku stworzono dodatkowy szczebel administracji tzw. regions des programmes, składające się z kilku departamentów. Ich zadaniem jest koordynacja polityki regionalnej. Francja ma rozbudowany system administracji swoich terytoriów zamorskich (DOM-TOM).

Departamenty zamorskie

- Gujana Francuska
- Gwadelupa
- Martynika
- Reunion

Zbiorowości zamorskie

- Majotta
- Polinezja Francuska
- Wallis i Futuna
- Nowa Kaledonia

Pozostałe

- Francuskie Terytoria Południowe
- Saint-Pierre i Miquelon

Geografia

Saint-Pierre i Miquelon
- Całkowita granica lądowa: 2 892,4 km
- w tym z:
- Andorą - 60 km,
- Belgią - 620 km,
- Hiszpanią - 623 km,
- Luksemburgiem - 73 km,
- Monako - 4,4 km,
- Niemcami - 451 km,
- Szwajcarią - 573 km,
- Włochami - 488 km,
- Długość wybrzeża: 3 427 km
- Zobacz: Wybrzeże Lazurowe (Riwiera Francuska), Côte d'Améthyste, Côte d'Argent, Côte de Jade, Côte d'Amour, Côte Sauvage, Côte d'Emeraude, Côte d'Albâtre.
- Najwyższy punkt: Mont Blanc 4 808 m n.p.m.
- Najniższy punkt: delta Rodanu 2 m p.p.m.
- Większe miasta: Paryż, Marsylia, Lyon, Tuluza, Bordeaux, Strasburg, Lille, Nicea
- Język urzędowy: francuski,
- Inne języki w użyciu: bretoński, prowansalski, baskijski, korsykański, flamandzki

Historia

Zobacz więcej: Historia Francji Zobacz też: Francuskie imperium kolonialne

Gospodarka

Zobacz więcej: Gospodarka Francji

Demografia

Zobacz więcej: Demografia Francji Demografia Francji] Demografia Francji]

Język

Językiem urzędowym we Francji jest francuski, posługuje się nim znaczna większość mieszkańców tego kraju, jednak poza nim istnieje wiele języków regionalnych:
- prowansalski - językiem tym (obecnie uważanym za dialekt francuskiego) posługuje się około 2 mln ludzi w południowej Francji ( Prowansja, Delfinat, Langwedocja)
- bretoński - mówi nim zaledwie 1/3 z 1,5 milionowej populacji Bretończyków zamieszkujących płw. Bretoński w zachodniej Francji
- alzacki - dialekt języka niemieckiego, posługują się nim germańscy Alzatczycy zamieszkujący Alzację we wschodniej Francji
- baskijski - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy Basków zamieszkujących prowincję Bearn
- kataloński - posługuje się nim kilkadziesiąt tysięcy Katalończyków zamieszkujących prowincję Roussillion w południowej Francji, przy granicy z Hiszpanią
- arabski - posługuje się nim około 3 mln imigrantów z Afryki Północnej, gł. w większych miastach oraz na lazurowym wybrzeżu
- flamandzki - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy ludzi pochodzenia niderlandzkiego, zamieszkujących północną Francję (obszar Calais i Artois)

Kultura

Zobacz więcej: Kultura Francji
- Literatura francuska
- Malarstwo francuskie
- Muzyka francuska
- Kino francuskie
- Aktorki francuskie
- Francuska kuchnia

Zobacz też:

- Georges Haussmann
- Gwizjusze
- władcy Francji
- francuskie kolonie w Ameryce Północnej
- zamki nad Loarą

Piłka Nożna

Inne :

! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Frankreich zh-min-nan:Hoat-kok ko:프랑스 ms:Perancis ja:フランス simple:France th:ประเทศฝรั่งเศส fiu-vro:Prantsusmaa

Henryk IV (król Francji)

Henryk IV (13 grudnia 1553 - 14 maja 1610) to król Francji od 1589 r., pierwszy z dynastii Burbonów.

grafika:Henryk_IV.jpg

Od 1562 r. był królem Nawarry i przywódcą hugenotów. Jego ślub z katoliczką, księżną Małgorzatą de Valois, na który przybyło wielu szlachty hugenockiej, zakończył się rzezią Nocy św. Bartłomieja, zainspirowaną przez młodego króla Francji Karola IX Walezjusza. W 1574 r. Karol IX zmarł na gruźlicę, a tron po nim objął jego brat Henryk III Walezy, król Polski. Nowy król poczynił ustępstwa na rzecz hugenotów, co stało się przyczyną kilkuletniej religijnej wojny domowej. Protestanci stawiali zbrojny opór, a ich wojskami dowodził, ocalały z rzezi w czasie Nocy św. Bartłomieja, król Nawarry, Henryk. Odniósł on szereg zwycięstw nad wojskami Ligi Katolickiej, wspieranej zresztą finansowo przez króla Hiszpanii Filipa II i moralnie przez papieża Sykstusa V, który rzucił klątwę na niego, a później także na króla Henryka III Walezjusza. Mimo to, po śmierci w 1589 r. Henryka III, zasztyletowanego przez fanatyka katolickiego, królem Francji został król Nawarry, Henryk IV. Zapoczątkował on nową dynastię królewską Burbonów, którzy panowali, z przerwami, do 1830 r. Koronacja hugenoty Henryka IV stała się powodem wzniecenia przez Ligę Katolicką kolejnej, bardzo krwawej, domowej wojny religijnej, która toczyła się, ze zmiennym szczęściem, także przy udziale wojsk hiszpańskich, przez osiem lat. Skończyła się w 1598 r. układem pokojowym między Francją i Hiszpanią, po tym jak Henryk IV przeszedł z powrotem na katolicyzm („Paryż wart jest mszy!”). Równocześnie Henryk IV wydał Edykt nantejski, zrównujący w prawach protestantów i katolików i usuwający w ten sposób przyczyny wojen religijnych we Francji. Edykt przyznawał protestantom prawo praktykowania wiary, budowy własnych kościołów, posiadania zamków itp. Nie obowiązywał jednak w kilku miastach, a w Paryżu tylko w dzielnicy Charenton. Był więc kompromisem, który nie zadowalał w pełni ani protestantów, ani katolików. Pozwolił jednakże na kilkanaście lat wewnętrznego pokoju. Henryk IV okazał się znakomitym władcą. W ciągu kilku lat doprowadził budżet państwa do równowagi. Odbudowane zostało przede wszystkim rolnictwo, zrujnowane uprzednimi dziesięcioleciami wojen religijnych i kilkoma latami bardzo mroźnych zim. Usprawniono transport w kraju przez budowę mostów, dróg i kanałów; zakładano liczne manufaktury królewskie, produkujące sukno i inne towary na potrzeby ludności i na eksport. Rozwój ten stymulowany był znacznym rozszerzeniem się handlu zagranicznego, rozrostem miast oraz wynalazkami w dziedzinie transportu morskiego, tkactwa i metalurgii. Francja liczyła na początku XVII w. ok. 16 milionów ludności, czyli dwukrotnie więcej niż Hiszpania, a czterokrotnie jak Anglia. Pod koniec XVI stulecia rozpoczęły się wyprawy Francuzów przez Atlantyk do Ameryki Północnej, gdzie założyli oni pierwsze francuskie kolonie na Florydzie, rozpoczynając rywalizację w podboju nowego kontynentu z Hiszpanami, a później z Anglikami. Zaś w pierwszym dziesięcioleciu XVII w. Francuzi rozpoczęli kolonizację Kanady, gdzie założyli miasto Quebec u ujścia rzeki Św. Wawrzyńca, rozpoczynając swój pochód w głąb Nowej Francji, jak nazwali terytoria na północ od Wielkich Jezior. W 1604 r. złożyli także swą pierwszą kolonię w Ameryce Południowej, Gujanę.
Król Henryk IV Burbon wyparł ostatecznie Hiszpanów z północnych terenów Francji i umocnił centralną, absolutystyczną władzę w kraju, ograniczając secesyjne ambicje lokalnych książąt. Zginął w 1610 r., zasztyletowany przez fanatyka katolickiego. Tron po nim przejął jego syn Ludwik XIII (1610-1643). Wywód przodków:

Zobacz także

- I wojna z hugenotami
- II wojna z hugenotami
- III wojna z hugenotami
- Historia Francji Kategoria:Władcy Francji Kategoria:Władcy Nawarry Kategoria:Burbonowie ja:アンリ4世 (フランス王) simple:Henry IV of France

Burbonowie

Burbonowie - (fr. Bourbon, hiszp. Borbón) dynastia królów francuskich i hiszpańskich, odgałęzienie Kapetyngów, panująca we Francji w latach 1589 - 1830, z przerwą w okresie rewolucji francuskiej i napoleońskim. W Hiszpanii pierwszym Burbonem na tronie był Filip V; obecny król tego kraju, Jan Karol I również pochodzi z tej dynastii.

Burbonowie panujący we Francji

- Henryk IV (1589-1610), zapoczątkował dynastię, wywiódł Francję edyktem nantejskim z zapaści wojen religijnych.
- Ludwik XIII (1610-1643) zbudował silną władzę absolutystyczną.
- Ludwik XIV (1643-1715). Szczyty absolutyzmu, dwór w Wersalu salonem mody i etykiety dla całej Europy, a Paryż jej stolicą architektoniczną i kulturalną.
- Ludwik XV (1715-1774) kontynuował zamiłowania pradziadka Ludwika XIV do wojen, dbał o splendor dworu, zgodnie z powiedzeniem po nas choćby potop, równocześnie regres gospodarczy Francji.
- Ludwik XVI (1774-1792) odziedziczył po dziadku wielki kryzys finansowy, który sprawił że absolutystyczne Królestwo Francuskie utonęło w odmętach wielkiej społecznej rewolucji.
- Ludwik XVIII (1814-1824), król z konstytucją i parlamentem.
- Karol X (1824-1830). Ostatni z dynastii Burbonów.

Burbonowie panujący w Hiszpanii

- Filip V, (1700-1724) oraz (1724-1746)
- Ludwik, (1724)
- Ferdynand VI, (1746-1759)
- Karol III, (1759-1788)
- Karol IV, (1788-1808)
- Ferdynand VII, (1813-1833)
- Izabela II, (1833-1868)
- Alfons XII, (1875-1885)
- Alfons XIII, (1886-1931)
- Jan Karol I, (1975- ) Zobacz też: Władcy Francji, Władcy Hiszpanii, Wojna o sukcesję hiszpańską Kategoria:Władcy Francji ! ja:ブルボン家

1627

- 1627 ko:1627년

Anglia

Anglia to kraina geograficzno-historyczna w Wielkiej Brytanii. Często w języku potocznym utożsamiana ze Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Położenie

Anglia obejmuje południowo-wschodnią część wyspy Wielkiej Brytanii. Od północy graniczy ze Szkocją a od zachodu z Walią. Od kontynentalnej części Europy oddzielona jest Kanałem La Manche i Morzem Północnym.

Ustrój

Anglia, w odróżnieniu od innych krajów Wielkiej Brytanii, nie posiada własnego parlamentu i pozostaje pod jurysdykcją parlamentu brytyjskiego. W ten sposób deputowani pochodzący spoza Anglii mogą mieć wpływ na wewnętrzne sprawy tego kraju. Anglia dzieli się na 9 jednostek administracyjnych (regionów). Poza Londynem, który posiada wybieralnego burmistrza (Mayor) i zgromadzenie (London Assembly), regiony nie posiadają władz wybieranych w wyborach bezpośrednich.

Historia

Zobacz Historia Anglii.

Religia

Dane podawane w ilości mieszkańców
- Anglikanizm - 31.500.000
- Katolicyzm - 5.000.000
- Islam - 1.600.000
- Metodyzm - 1.400.000
- Judaizm - 267.000
- Prawosławie - 250.000
- Sikhizm - 336.000
- Hinduizm - 559.000
- Baptyzm - 140.000
- Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich - 100.000 - 200.000

Podział administracyjny

Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich Niższy stopień administracji tworzą dystrykty i hrabstwa.

Największe miasta

Lista największych miast Anglii, które mają powyżej 200 tys. mieszkańców (dane na 2001 rok): 2001 2001
- Londyn (7 172)
- Birmingham (977)
- Leeds (715)
- Sheffield (513)
- Bradford (468)
- Liverpool (439)
- Manchester (393)
- Kirklees (389)
- Bristol (381)
- Wakefield (315)
- Wirral (312)
- Dudley (305)
- Wigan (301)
- Coventry (301)
- Doncaster (287)
- Stockport (285)
- Sefton (283)
- Sandwell (283)
- Sunderland (281)
- Leicester (279)
- Nottingham (266)
- Bolton (261)
- Newcastle upon Tyne (260)
- Walsall (253)
- Rotherham (248)
- Kingston upon Hull (244)
- Stoke-on-Trent (241)
- Plymouth (240)
- Wolverhampton (237)
- Derby (222)
- Barnsley (218)
- Southampton (217)
- Oldham (217)
- Salford (216)
- Tameside (213)
- Trafford (210)
- Milton Keynes (210)
- Rochdale (205)
- Solihull (200)

Zobacz też

- język angielski

Linki Zewnętrzne

- [http://webcam.deili.info/pl,1,10 Kamery Internetowe w Anglii]
- [http://www.trekearth.com/gallery/Europe/United_Kingdom/ Galeria zdjęć różnych autorów]
- [http://www.bbc.co.uk/history/state/nations/ BBC - Narody] Artykuły o Anglii i sąsiadach (po angielsku)
- [http://www.stonepages.com/england/england.html Kammienna Anglia] (po angielsku)
- [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ Wyspy brytyjskie] (po angielsku)
- [http://www.justengland.org/ Przewodnik po Anglii] (po angielsku)
- [http://www.world66.com/europe/unitedkingdom/england Przewodnik World66] pisany przez użytkowników portalu (po angielsku). Kategoria:Anglia zh-min-nan:England ko:잉글랜드 ms:England ja:イングランド simple:England th:แคว้นอังกฤษ

Armand Jean Richelieu

Armand-Jean du Plessis de Richelieu (urodzony 9 września 1585 - zmarł 4 grudnia 1642) - książę, kardynał, francuski mąż stanu.

Życie i działalność

W 1624 powołany przez Ludwika XIII na premiera. Wprowadził szereg reform m.in.: zabronił posiadania prywatnych armii przez bogate rodziny, zakazał pojedynkowania się. W latach 1625 - 1628 prowadził wojnę z hugenotami, jedną z głównych sił przeciwnych królowi. W 1629 wydał edykt łaski nakazujący hugenotom zrezygnowanie z samodzielności politycznej oraz oddania twierdz. Powołał do życia gazetę jako propagandę. W 1635 założył Akademię Francuską, której zadaniem było stworzenie literackiego języka francuskiego. Rozbudował armię i flotę. Podjął politykę podbojów kontynentalnych, współzawodnicząc z Anglią. Chciał osłabić Habsburgów więc utrzymywał dobre kontakty z Turcją. Wstąpił do koalicji protestanckiej, w której skład wchodziły: Anglia, Holandia, Dania oraz Szwecja, tuż przed wojną trzydziestoletnią (1618-1648). W czasie tej wojny wsparł finansowo Szwedów, walczących na terenie Niemiec, podwyższajac podatki, co doprowadziło do powstania szlachty i chłopów. Umiera w 1642 i pozostawia testament w którym tłumaczy swoje postępowanie. Pisze w nim m.in. że: chciał żeby Ludwik XIII był najwyższym władcą, przywrócić granice starożytnej Galii, żeby ludzie czuli przed królem respekt. Aby najważniejszy był król a dopiero potem państwo, czyli chciał wprowadzenia absolutyzmu.

Literatura

- Jan Baszkiewicz, Richelieu, Warszawa 1984, (Cykl: Biografie Sławnych Ludzi)

Linki zewnętrzne

- Herby rodu du Plesiss de Richelieu w: [http://www.heraldique-europeenne.org/Regions/France/Plessis_Richelieu.htm Arnaud BUNEL Héraldique européenne] Richelieu, Armand Jean Richelieu, Armand Jean Richelieu, Armand Jean als:Armand Jean du Plessis (Herzog vo Richelieu) ja:リシュリュー

Europa

Europa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja.

Dane geograficzne

granica Europa-Azja Powierzchnia Europy: 10.521.324 km², (5,96 mln km² z wyspami, ale bez europejskiej części Rosji)
Liczba ludności Europy: około 584 mln (połowa 2002, szac. UE, bez europejskiej części Rosji)
Rozciągłość równoleżnikowa: 5600 km
Rozciągłość południkowa: 4200 km
Długość wybrzeży: 38 tys. km
Średnia wysokość terenu: 340 m n.p.m.
Najwyższy szczyt w Europie: Mont Blanc (4807 m n.p.m.)
Najniższy punkt w Europie: na wybrzeżu Morza Kaspijskiego (-28 m p.p.m.)
Najdłuższa rzeka w Europie: Wołga 3530 km
Średnia gęstość zaludnienia: 64 osoby/km²
Największe miasta w Europie: Londyn, Paryż, Moskwa Najdalej wysuniętymi krańcami Europy rozumianej jako część świata są:
- na północ - Wyspa Rudolfa w archipelagu Ziemia Franciszka Józefa
- na południe - wyspa Gavdos
- na wschód - Przylądek Flissingski na Nowej Ziemi
- na zachód - skały w pobliżu wyspy Flores na Azorach Najdalej wysuniętymi krańcami Europy kontynentalnej są:
- na północ - przylądek Nordkyn (Norwegia)
- na południe - przylądek Marroquí (Hiszpania)
- na wschód - ujście Bajdaraty do Zatoki Bajdarackiej (Rosja)
- na zachód - przylądek Roca (Portugalia) Największe obszarowo państwo w Europie: Rosja (nawet biorąc pod uwagę tylko jej europejską część) Wraz z Azją Europa tworzy Eurazję, stanowiąc jej 1/5 położoną najbardziej na zachód, będąc jednocześnie jej największym półwyspem.

Dane polityczne

Największą strukturą polityczną na terenie Europy jest Unia Europejska, którą tworzy 25 państw, a kilka dalszych stara się o przystąpienie do niej. Prawie wszystkie kraje europejskie są członkami Rady Europy. Na początku 2005 roku na obszarze Europy znajdowały się następujące państwa (i ich stolice):
Albania (Tirana), Andora (Andorra la Vella), Austria (Wiedeń), Belgia (Bruksela), Białoruś (Mińsk), Bośnia i Hercegowina (Sarajewo), Bułgaria (Sofia), Chorwacja (Zagrzeb), Czechy (Praga), Dania (Kopenhaga), Estonia (Tallin), Finlandia (Helsinki), Francja (Paryż), Grecja (Ateny), Hiszpania (Madryt), Holandia (Amsterdam), Irlandia (Dublin), Islandia (Reykjavik), Kazachstan (Astana), Liechtenstein (Vaduz), Litwa (Wilno), Luksemburg (Luksemburg), Łotwa (Ryga), Macedonia (Skopje), Malta (Valletta), Mołdawia (Kiszyniów), Monako (Monako), Niemcy (Berlin), Norwegia (Oslo), Polska (Warszawa), Portugalia (Lizbona), Rosja (Moskwa), Rumunia (Bukareszt), San Marino (San Marino), Serbia i Czarnogóra (Belgrad), Słowacja (Bratysława), Słowenia (Lublana), Szwajcaria (Berno), Szwecja (Sztokholm), Turcja (Ankara), Ukraina (Kijów), Watykan, Węgry (Budapeszt), Wielka Brytania (Londyn), Włochy (Rzym). Grafika:Europa_Mapa3.PNG

Konflikty zbrojne

- Irlandia Północna: strony konfliktu: IRA- państwo brytyjskie. cel IRA: przyłaczenie Irlandii Północnej do Irlandii. forma walki: zamachy terrorystyczne.
- Kraj Basków: strony konfliktu: ETA - Państwo hiszpańskie. cel ETA: oderwanie Kraju Basków od Hiszpanii. formy walki: zamachy terrorystyczne.
- Była Jugosławia: strony konfliktów: narody zamieszkujące byłą Jugosławię. cel: utworzenie odrębnych państw. forma walki: otwarte konflikty zbrojne.
- Czeczenia: strony konfliktu: Czeczenia- Rosja. cel Czeczenów: utworzenie odrębnego państwa. forma walki: otwarty konflikt zbrojny, zamachy terrorystyczne .

Wielkie regiony Europy

Czeczenia
- Europa Zachodnia
- Europa Środkowa (zobacz też: Europa Środkowo-Wschodnia)
- Europa Wschodnia
- Europa Południowa
- Europa Północna (zobacz też: Skandynawia)

Zobacz też

- Granica Europa-Azja, Rzeki Europy, Szczyty górskie w Europie, Pasma górskie w Europie, Korona Europy, Największe miasta Europy, Środek Europy
- Historia Europy, Narodziny Europy - kształtowanie się głównych państw i narodów,
- Unia Europejska, Rada Europy, europocentryzm, Eurowizja
- Ludność świata Kategoria:Kontynenty ! als:Europa roa-rup:Evropa zh-min-nan:Europa ko:유럽 ms:Eropah ja:ヨーロッパ simple:Europe th:ทวีปยุโรป

1618

- 1618 ko:1618년 ms:1618

1648

- 1648 ko:1648년

Francja

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji
- Prezydenci Francji

Podział administracyjny

Regiony administracyjne

Departamenty zamorskie

- Gujana Francuska
- Gwadelupa
- Martynika
- Reunion

Zbiorowości zamorskie

- Majotta
- Polinezja Francuska
- Wallis i Futuna
- Nowa Kaledonia

Pozostałe

- Francuskie Terytoria Południowe
- Saint-Pierre i Miquelon

Geografia

Historia

Zobacz więcej: Historia Francji Zobacz też: Francuskie imperium kolonialne

Gospodarka

Zobacz więcej: Gospodarka Francji

Demografia

Zobacz więcej: Demografia Francji Demografia Francji] Demografia Francji]

Język

Kultura

Zobacz więcej: Kultura Francji
- Literatura francuska
- Malarstwo francuskie
- Muzyka francuska
- Kino francuskie
- Aktorki francuskie
- Francuska kuchnia

Zobacz też:

- Georges Haussmann
- Gwizjusze
- władcy Francji
- francuskie kolonie w Ameryce Północnej
- zamki nad Loarą

Piłka Nożna

Inne :

1635

- 1635 ko:1635년

Belgia

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Graniczy od zachodu z Francją (620 km), od południa z Luksemburgiem (148 km), od wschodu z Niemcami (167 km) i od północy z Holandią (450 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1 385 km, ponadto istnieje 64 km fragment wybrzeża Morza Północnego. Podzielona jest na dwie strefy językowe: francuską i flamandzką. Bruksela, stolica Belgii, jest jednocześnie "stolicą" Unii Europejskiej.

Geografia

- Najwyższy punkt: Signal de Botrange 694 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Morze Północne 0 m n.p.m. Większą część powierzchni Belgii stanowią peryglacjalne i aluwialne niziny; w północnej części płaska, w części zabagniona równina Flandrii (tzw. Belgia Niska), oddzielona od morza wałem wydm (wys. do 20m), oraz pagórkowata i piaszczysta kraina Kempen (wys. do 95 m); w środkowej części (Belgia Średnia) wysoczyzna Brabancji (wys. 100 - 200 m) zbudowane głównie z glin i piasków trzeciorzędowych pokrytych lessem oraz wzgórza Hainaut (na zachodzie)zbudowane z utworów glinianych; Największe miasta: Bruksela (stolica), Liège, Antwerpia, Gandawa, Charleroi, Brugia, Namur. Więcej o miastach zobacz w artykule miasta w Belgii.

Wody powierzchniowe

Belgia leży w zlewisku Morza Północnego, i prawie całe jej terytoruim należy do dorzecza dwóch rzek: Skaldy i Mozy (ich źródła znajdują się na terenie Francji, a ujścia na terenie Holandii). Skalda w graicach Belgii ma długość 200km - wraz z dopływami (m. in. Leie, Dender, Senne i Rupel), oraz kanałami tworzy rozgałęziony system wodny Flandrii. Moza (w granicach Belgii) ma 183km, większość rzek Walonii to jej dopływy; na pewnym odcinku stanowi granicę między Belgią a Holandią. Belgijscie rzeki mają mały spadek, są połączone siecią kanałów i wykorzystywane do żeglugi. We Flandrii znajduje się też gęsta sieć kanałów odwadniających poldery.

Gospodarka

Jeden z najlepiej rozwiniętych krajów Europy. PKB wyniósł 254 mld euro (na 1 mieszkańca - 24 638 tys. euro). Podstawą gospodarki jest wysoko rozwinięty przemysł (głównie hutniczy, maszynowy, elektrotechniczny, spożywczy, chemiczny, włókienniczy) oraz wysoko towarowe rolnictwo (hodowla bydła, trzody; uprawa zbóż, buraków cukrowych). Znakomicie rozwinięta sieć komunikacyjna: linie kolejowe mają 3190 km długości; najgęstsza w Europie sieć dróg - 127 tys. km (416 km na 100 km²), w tym ponad 2180 km autostrad. Wielki port lotniczy Bruksela-Zaventem, w Antwerpii drugi co do wielkości port morski Europy (98,6 mln ton przeładunków). Antwerpia jest największym w świecie ośrodkiem przerobu diamentów. Liczne atrakcyjne miejscowości turystyczne, między innymi: Antwerpia, Bruksela, Gandawa, Brugia.

Historia

Pierwotnie obszar dzisiejszej Belgii zamieszkany był przez Celtów oraz celtycko-germański lud Belgów. Od I wieku p.n.e. przez kolejne setki lat tereny te znajdowały się we władaniu Rzymu (część prowincji Galia - Gallia Belgica). Od III wieku postępująca chrystianizacja. Od roku 486 obszar dzisiejszej Belgii stał się częścią państwa Franków. Po traktacie w Verdun w roku 843 Belgia została podzielona pomiędzy Francję i Niemcy. W XV wieku Belgia była częścią Burgundii, a w roku 1477 została przejęta przez cesarza Maksymiliana I. W latach 1504-1713 Belgia należała do Hiszpanii, a następnie do Austrii (1713-1792), Francji (1792-1814), a w okresie 1815-1830 była połączona z Holandią - Królestwo Niderlandów. W roku 1830 Belgia stała się niezależnym państwem. Niepodległość zdobyła w wyniku powstania przeciwko dominacji holenderskiej (rewolucja belgijska). W czasie wojny światowej Niemcy zaatakowały neutralną Belgię. Na mocy traktatu wersalskiego do Belgii przyłączono niemieckie okręgi Eupen i Malmédy. W 1940 r. ponownie neutralna Belgia została zaatakowana przez hitlerowskie Niemcy. Po zakończeniu drugiej wojny światowej Belgia porzuciła neutralność i stała się członkiem NATO, a także została jednym członków-założycieli Wspólnoty Europejskiej. Z Holandią i Luksemburgiem Belgia stworzyła w roku 1948 unię celną, a 1960 unię gospodarczą - powstał Benelux. W roku 1960 niepodległość uzyskała jedyna większa kolonia tego państwa Kongo Belgijskie, a w roku 1962 terytoria mandatowe Rwanda i Burundi. W XX wieku dochodziło do stopniowego podziału na dwie strefy językowe położoną na północy Flandrię (język niderlandzki) i na południu Walonię (język francuski). Spowodowało to w 1963 roku formalny podział Belgii na 3 regiony: Flandrię, Walonię i stołeczny region Brukseli. W roku 1993 doszło do przekształcenia Belgii w państwo federalne z 3 regionami o szerokiej autonomii.

Ustrój polityczny

1993 Belgia jest monarchią konstytucyjną. Dwuizbowy parlament (Senat i Izba Deputowanych) wybierany jest w wyborach powszechnych co 4 lata. Belgia jest państwem federacyjnym. Każdy z 3 regionów Belgii ma własną władzę ustawodawczą Radę Regionalną. :Zobacz więcej: Podział administracyjny Belgii

Oświata

Oświata w Belgii, zachowując jednolitą strukturę systemu szkolnego, ma dwie władze oświatowe, dwa obowiązujące programy nauczania i dwa modele kształcenia. Jest to spowodowane podziałem kraju na dwie strefy językowe. Edukacja jest obowiązkowa do 18 roku życia.

Demografia

Językami urzędowymi są w Belgii francuski, niderlandzki i niemiecki. Większa część populacji (56%-60%) posługuje się językiem niderlandzkim, około 40%-44% francuskim i zaledwie 1% niemieckim. W użyciu są też różnorodne dialekty regionalne (między innymi waloński i regionalne odmiany flamandzkiego). Narodowości Flamanowie 57% Walonowie 33% Religie Katolicy 75%

Zobacz też

- uniwersytety w Belgii
- flaga Belgii
- godło Belgii
- hymn państwowy Brabançonne
- królowie Belgii
- Podział administracyjny Belgii
- Flandria

Linki zewnętrzne

- [http://www.Belgium.be Strona oficjalna rządu Belgii]
- [http://www.panstwaeuropy.friko.pl/pe/belgia.html Informacje o Belgii]
- [http://www.ilotsacre.be/site/pl/bruksela.htm mapa miasta Brukseli]
- Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Belgien zh-min-nan:Belgien ko:벨기에 ms:Belgium ja:ベルギー simple:Belgium th:ประเทศเบลเยียม fiu-vro:Belgiä

Francja

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji
- Prezydenci Francji

Podział administracyjny

Regiony administracyjne

Departamenty zamorskie

- Gujana Francuska
- Gwadelupa
- Martynika
- Reunion

Zbiorowości zamorskie

- Majotta
- Polinezja Francuska
- Wallis i Futuna
- Nowa Kaledonia

Pozostałe

- Francuskie Terytoria Południowe
- Saint-Pierre i Miquelon

Geografia

Historia

Zobacz więcej: Historia Francji Zobacz też: Francuskie imperium kolonialne

Gospodarka

Zobacz więcej: Gospodarka Francji

Demografia

Zobacz więcej: Demografia Francji Demografia Francji] Demografia Francji]

Język

Kultura

Zobacz więcej: Kultura Francji
- Literatura francuska
- Malarstwo francuskie
- Muzyka francuska
- Kino francuskie
- Aktorki francuskie
- Francuska kuchnia

Zobacz też:

- Georges Haussmann
- Gwizjusze
- władcy Francji
- francuskie kolonie w Ameryce Północnej
- zamki nad Loarą

Piłka Nożna

Inne :

1638

- 1638 ko:1638년

Senegal

Senegal (Republika Senegalu, franc. République du Sénégal) – państwo w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Mauretanią, Mali, Gwineą, Gwineą Bissau i Gambią.

Ustrój polityczny

Opis ustroju społeczno-politycznego, rodzaju rządów, podziału terytorialnego, opis instytucji itp. linki do podstron gdy konieczne.
Geografia
Na połudnu kraju klimat podrównikowy, wilgotny. Ku północy przechodzi stopniowo w podrównikowy, suchy. Średnie roczne temperatury od 25°C na wybrzeżu do 30°C na granicy z Mali. Główne rzeki to :
- Senegal
- Gambia
Historia

- w XI wieku - Senegal uległ islamizacji
- od XVII wieku - stopniowy podbój przez Francuzów
- do 1958 - kolonia francuska
- 1959-1960 - wraz z Mali stanowi Federację Mali, wchodzącą w skład Wspólnoty Francuskiej
- 1960 - uzyskanie niepodległości,
- 1982-1989 - wraz z Gambią tworzy konfederację zwaną Senegambią,
- 1982-2004 - konflikt w regionie Casamance.
Gospodarka
Podstawowe informacje o ekonomii i odsyłacz do artykuły o ekonomii kraju Zobacz też:
- hymn państwowy
- godło Senegalu, flaga Senegalu
- wyspa Gorée Kategoria:Senegal zh-min-nan:Senegal ko:세네갈 ms:Senegal ja:セネガル simple:Senegal

Ludwik XIV

Ludwik XIV (ur. 15 września 1638, zm. 1 września 1715) – król Francji 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów. W chwili śmierci ojca miał tylko 4 lata. Do czasu pełnoletniości rządy regencyjne sprawowali jego matka Anna Austriaczka i Włoch, kardynał Giulio Mazzarini, wyznaczony na regenta jeszcze przez swego poprzednika kardynała Richelieu. Mazzarini kontynuował politykę umacniania władzy centralnej. Między innymi rozwiązał parlament paryski. Fronda zwolenników parlamentu, występujących zwłaszcza za zwiększeniem udziału mieszczaństwa w życiu politycznym, a przeciwko absolutyzmowi króla, została bezwzględnie stłumiona przy użyciu wojska. Fronda Faktycznie Ludwik XIV przejął samodzielne rządy dopiero po śmierci Mazzariniego w 1661 r., w wieku 23 lat. Przygotował się do nich starannie i już w pierwszym roku swego panowania wydał 17 edyktów, zapoczątkowując szerokie i wszechstronne reformy we Francji. Obejmowały one prawodawstwo, finanse, gospodarkę, nowy podział administracyjny kraju, wojsko, porządki publiczne, podatki, cła i inne. Wszystkie miały na celu umocnienie potęgi i roli państwa oraz centralnej władzy królewskiej. Ludwik XIV chciał sam rządzić i decydować o wszystkim, co się działo w królestwie. Znane jest jego powiedzenie, że „państwo to ja!”. Swój kult władzy budował także na wystawności i bogactwie dworu królewskiego oraz na organizowaniu licznych festynów, widowisk i przedstawień teatralnych, sławiących monarchę i jego czyny. Król otaczał się kompetentnymi i zdolnymi urzędnikami. Byli takimi minister finansów Jean B. Colbert (1661-83), który, dbając o rozwój handlu i manufaktur, znacznie powiększył skarb królewski, oraz komisarz fortyfikacji Sebastian Vauban, który zbudował rozległy system twierdz i fortyfikacji wzdłuż wschodnich i północnych granic państwa. Król wspierał i dbał też o rozwój kultury, nauki i sztuki. W okresie jego panowania powstało wiele monumentalnych budowli, realizowanych w stylu dojrzałego baroku. Głównym z nich jest zespół pałacowo-ogrodowy w Wersalu, będący siedzibą dworu królewskiego. Wersalu Ludwik XIV nie był władcą tolerancyjnym. W 1685 r. anulował edykt nantejski z 1598 r. o równouprawnieniu innowierców. Związana z tym fala represji spowodowała emigrację ponad 200 tys. hugenotów i odbiła się negatywnie na gospodarce kraju i na stosunkach politycznych z państwami protestanckimi Europy. Między innymi państwa niemieckie Rzeszy odmówiły współdziałania z Francją w jej konfliktach z katolickimi